Donanım ve yazılım

Başlangıç · 10 dk

Beden ve zihin benzetmesi

Bir cihazı insana benzetirsek donanım beden, yazılım zihindir. Donanım, elinize alabildiğiniz her şeydir: ekran, pil, kamera, işlemci, hoparlör, klavye. Yazılım ise bu parçalara ne yapacağını söyleyen komut kümeleridir: fotoğraf uygulaması kameraya "şimdi çek" der, müzik uygulaması hoparlöre sesi gönderir. Donanım yazılımsız hareketsiz bir kutudur; yazılım donanımsız çalışacak yer bulamaz. Her cihazda ikisi birlikte çalışır ve yaşadığınız her sorun bu ikisinden birinde ya da aralarındaki iletişimde doğar.

Günlük hayattan örnekler

Telefonunuzu düşünün: ekran, pil, kameralar ve kasadaki tüm çipler donanımdır. Açılışta gördüğünüz sistem, kullandığınız mesajlaşma uygulaması, oyunlar ve klavye uygulaması yazılımdır. Bilgisayarda da aynı ayrım geçerlidir: kasa, ekran ve fare donanım; yazı programı ve tarayıcı yazılımdır. Ara durumlar da vardır: yazıcı bir donanımdır ama bilgisayarın onunla konuşabilmesi için sürücü denen küçük bir yazılım gerekir. Yeni bir cihaz "tanınmadığında" sorun çoğu zaman fiziksel değil, bu aracı yazılımın eksikliğidir.

Bir üçüncü katman da vardır: donanımla birlikte gelen ve içine gömülü olan küçük yazılımlar. Televizyon kumandanızdan çamaşır makinenizin programlarına kadar pek çok cihazda, üretici tarafından yerleştirilmiş ve genellikle fark edilmeyen bir yazılım çalışır. "Akıllı" diye anılan cihazları akıllı yapan da budur: donanımın içine, güncellenebilen bir yazılım katmanı eklenmiştir. Bu yüzden modern bir arabanın ya da televizyonun tıpkı telefon gibi yazılım güncellemesi alması artık olağandır; "kumanda bozuldu" sanılan bazı sorunların küçük bir yazılım sıfırlamasıyla çözülmesi de bundandır.

Sorun hangi tarafta?

Kesin teşhis uzmanlık ister ama kaba bir yön bulma herkesin yapabileceği bir şeydir. Şu ipuçları yardımcı olur: Sorun tek bir uygulamada mı yaşanıyor? Muhtemelen yazılım. Cihaz hiç açılmıyor, ekranda çizgi var, pil şişmiş mi? Muhtemelen donanım. Yeniden başlatınca düzeliyor mu? Büyük olasılıkla yazılım; çünkü yeniden başlatma, yazılımın karışan geçici durumunu temizler ama fiziksel parçaları değiştirmez. Bu yüzden "kapatıp açtınız mı?" sorusu bir şaka değil, yazılım kaynaklı sorunların önemli bir kısmını gerçekten çözen ilk adımdır.

Güncellemeler neden var?

Donanım fabrikadan çıktığı gibi kalır; yazılım ise yaşayan bir üründür. Güncellemeler üç şey taşır: hata düzeltmeleri, güvenlik yamaları ve yeni özellikler. Bunların en önemlisi güvenlik yamalarıdır: keşfedilen açıklar bu yamalarla kapatılır ve güncellenmeyen cihaz, bilinen açıkları açık bırakır. Güncellemeyi sürekli ertelemek bu yüzden bir tercih değil, bir risktir. Pratik yaklaşım şudur: güncelleme bildirimini günlerce ertelemek yerine, cihazın şarjda ve boşta olduğu bir akşam kurulmasına izin vermek. Bu konu işletim sistemi dersinde derinleşecek.