Kaynak ve Kanıt Politikası
Bir içerik ancak dayandığı kaynaklar kadar güvenilirdir. Bu sayfa, hangi kaynak türlerine öncelik verdiğimizi, hangilerini kaynak saymadığımızı ve çelişkili kanıt karşısında nasıl davrandığımızı anlatır.
Öncelik sıralamamız
İçerik hazırlarken kaynaklara kabaca şu öncelik sırasıyla yaklaşırız:
- Resmî ve uluslararası kurumlar: Sağlık otoriteleri, uzay ve bilim ajansları, ulusal istatistik ve standart kurumları gibi kamusal sorumluluk taşıyan yapıların yayınları.
- Hakemli bilimsel literatür: Bağımsız uzman denetiminden geçmiş araştırmalar; tek çalışmalardan çok, derleme ve meta-analiz düzeyindeki birikmiş kanıt.
- Alanında yetkin meslek kuruluşları: Uzmanlık derneklerinin kılavuz ve uzlaşı metinleri.
- Nitelikli ikincil kaynaklar: Yukarıdaki kaynaklara dayanan, ders kitapları ve kurumsal eğitim materyalleri gibi derli toplu anlatımlar.
Bir bilgi bu katmanların hiçbirinde doğrulanamıyorsa ya içeriğe almayız ya da belirsizliğini açıkça yazarız.
Neyi kaynak saymayız?
Bazı metin türleri, ne kadar profesyonel görünürse görünsün bizim için kanıt değildir. Ürün pazarlama metinleri kaynak sayılmaz: Bir üreticinin kendi ürünü hakkındaki iddiaları, bağımsız kanıt bulunmadıkça içeriklerimize bilgi olarak giremez. Aynı ilke tanıtım amaçlı "araştırma" özetleri, kaynağı belirsiz sosyal medya paylaşımları, anonim aktarımlar ve yalnızca kişisel deneyime dayanan anlatılar için de geçerlidir. Kişisel deneyimler değersiz değildir; ama tek başına genelleme kaldırmaz ve içeriklerimizde ancak deneyim olduğu belirtilerek yer alabilir.
Kaynağı nasıl gösteririz?
Rehber ve ders sayfalarımızın sonunda, içeriğin dayandığı kaynak türlerini özetleyen bir kaynak notu bulunur. Bu notta kurum türlerini ve gerektiğinde kurum adlarını anarız. Amaç, akademik bir kaynakça sunmak değil; okuyucunun "bu bilgi nereden geliyor?" sorusuna her sayfada yanıt bulabilmesidir. Sayı ve tarih içeren ifadelerde kesinlik iddiasını kanıt düzeyiyle orantılarız: Emin olmadığımız değerlere "yaklaşık" deriz.
Kanıt çelişkiliyse ne yaparız?
Bilimde her sorunun oturmuş bir yanıtı yoktur. Çalışmaların birbiriyle çeliştiği konularda üç yol izleriz: Belirsizliği açıkça söyleriz, tartışmanın iki yanını da özetleriz ve pratik önerileri en temkinli yorum üzerine kurarız. Tek bir yeni çalışmaya dayanarak yerleşik bilgiyi devirmeyiz; kanıt dengesi değiştiğinde ise içeriği güncellemekten çekinmeyiz. Bir iddianın kanıt gücünü nasıl tartabileceğinizi merak ediyorsanız Bilimsel iddia nedir rehberi iyi bir başlangıçtır.
Çalışma sürümü
Bu politika bir çalışma sürümüdür. Kaynak değerlendirme ölçütlerimizi geliştirdikçe sayfayı güncelleriz. Bir içerikte dayanağı zayıf bir ifade gördüğünüzü düşünüyorsanız Düzeltme Politikası üzerinden bize bildirebilirsiniz; bu tür bildirimler politikanın kendisini de iyileştirir.