Zararlı yazılım (malware), cihazınıza sızarak veri çalmak, sizi izlemek, dosyalarınızı rehin almak veya cihazı başka saldırılarda kullanmak için yazılmış programların genel adıdır. Virüs, truva atı, fidye ve casus yazılımlar bu ailenin üyeleridir.
Kısa tanım
Zararlı yazılım, cihaza sızarak veri çalmak, kullanıcıyı izlemek veya dosyaları rehin almak amacıyla yazılmış programların genel adıdır.
Nasıl işler?
Zararlı kod; sahte ek, korsan içerik, mağaza dışı uygulama veya sahte güncelleme görünümüyle cihaza ulaşır.
Kullanıcı dosyayı açtığında ya da kurulumu onayladığında kod çalışmaya başlar.
Yazılım kendini gizler, kalıcılık sağlar ve çoğu zaman uzaktaki bir sunucuyla bağlantı kurar.
Türüne göre veri toplar, tuşları kaydeder, dosyaları şifreler veya cihazı başka saldırılar için kullanır.
Topladığı verileri saldırgana iletir ya da fidye talebiyle kendini gösterir.
Uyarı işaretleri
Cihazın belirgin biçimde yavaşlaması, ısınması veya pilin hızlı tükenmesi
Kendiliğinden beliren reklamlar, açılır pencereler ve tanınmayan uygulamalar
Tarayıcı ana sayfasının veya arama motorunun kendi kendine değişmesi
Beklenmedik veri kullanımı artışı
Antivirüs veya güncelleme hizmetlerinin kapanması
Dosyaların açılmaması ve fidye notu görünmesi
Korunma
İşletim sistemini ve uygulamaları güncel tutun; güncellemeleri ertelemeyin.
Uygulamaları yalnızca resmî mağazalardan ve üretici sitelerinden indirin.
Beklenmedik e-posta eklerini ve mesaj bağlantılarını açmadan önce göndereni doğrulayın.
Önemli dosyalarınızı düzenli olarak cihaz dışına (harici disk veya bulut) yedekleyin.
Güncel bir güvenlik yazılımı kullanın ve düzenli tarama yapın.
Korsan yazılım ve 'kırılmış' uygulamalardan uzak durun.
Başınıza gelirse
Cihazın internet bağlantısını kesin; kablosuz ağı kapatın.
Güvenilir bir güvenlik yazılımıyla tam tarama yapın ve bulunanları temizleyin.
Temiz bir cihazdan, kritik hesapların şifrelerini değiştirin.
Temizlik başarısızsa cihazı yedeklerden geri kurmayı veya fabrika ayarlarına dönmeyi değerlendirin.
Fidye talebiyle karşılaştıysanız ödeme yapmadan önce resmî mercilere başvurun; ödeme, dosyaların dönüş garantisi değildir.
Aile üyeleri
Şemsiye terimin altında farklı davranışlar toplanır: virüsler kendini başka dosyalara ekleyerek yayılır; truva atları faydalı bir program görüntüsüyle kapıdan içeri girer; fidye yazılımları dosyaları şifreleyip para ister; casus yazılımlar sessizce tuşları, ekranı ve konumu kaydeder. Kullanıcı açısından ortak payda aynıdır: cihaz artık yalnızca sizin kontrolünüzde değildir.
Kapıdan nasıl giriyor?
Modern zararlı yazılımın ana giriş kapısı, sistem açıklarından çok kullanıcının kendisidir: sahte e-posta ekleri, korsan yazılım ve oyun dosyaları, resmî mağaza dışından yüklenen uygulamalar, sahte 'güncelleme' uyarıları ve sahte SMS bağlantıları. Güncellenmeyen işletim sistemleri de bilinen açıkları açık bırakarak davetiye çıkarır.
Yedek: en az heyecanlı, en etkili önlem
Fidye yazılımına karşı en güçlü savunma, düzenli ve cihazdan bağımsız yedektir: önemli dosyaların güncel bir kopyası ayrı bir diskte veya bulutta duruyorsa, şifrelenen dosyaların pazarlık değeri kalmaz. Yedeğin işe yaraması için ara sıra geri yükleme denemesi yapmak da gerekir; açılmayan yedek, yedek değildir.
