Demir
Demir, kanda oksijen taşıyan hemoglobinin yapı taşıdır. Dünyada en sık görülen besin ögesi yetersizliklerinden biri demir eksikliğidir.
| Tür | Mineral (eser element) |
|---|---|
| Temel görevler |
|
| Kaynaklar |
|
| Eksiklik notu | Demir eksikliği dünyada en yaygın besin ögesi yetersizliklerindendir; kesin tanı kan testiyle konur, belirtiler başka nedenlerden de kaynaklanabilir. |
| Dikkat | Test yaptırmadan demir takviyesi kullanılmamalıdır; gereksiz demir sindirim şikayetlerine yol açabilir ve bazı kalıtsal durumlarda sakıncalıdır. |
Oksijenin taşıyıcısı
Demir; kırmızı kan hücrelerindeki hemoglobinin merkezinde yer alır ve akciğerlerden dokulara oksijen taşınmasını sağlar. Kaslarda oksijen depolayan miyoglobinin ve enerji üretiminde çalışan bazı enzimlerin de bileşenidir. Gereksinim; yaş, cinsiyet ve duruma göre belirgin biçimde değişir; adet gören kadınlarda, gebelikte ve büyüme çağındaki çocuklarda ihtiyaç artar.
İki tür demir: hem ve hem olmayan
Et, tavuk ve balıktaki "hem demiri" vücut tarafından verimli emilir. Mercimek, kuru fasulye, ıspanak ve pekmez gibi bitkisel kaynaklardaki "hem olmayan demir" ise daha düşük oranda emilir ve öğünün içeriğinden etkilenir. Pratik ipuçları: bitkisel demir kaynağını C vitaminiyle (limon, domates, biber) birleştirmek emilimi artırır; çay ve kahveyi öğünle birlikte değil aradan zaman bırakarak içmek, bu içeceklerdeki bileşiklerin emilimi azaltan etkisini hafifletir.
Eksiklik ve takviye konusunda doğru yol
Uzun süreli yetersiz alım veya kayıplar, demir depolarının azalmasına ve kansızlığa ilerleyebilir; yorgunluk ve solukluk gibi belirtiler ise pek çok başka nedenden de kaynaklanabilir. Bu yüzden belirtiye bakarak kendi kendine demir takviyesi başlamak doğru değildir: gereksiz demir alımı sindirim şikayetlerine yol açabilir ve bazı kalıtsal durumlarda (demir birikimi hastalıkları) sakıncalıdır. Kan testi ve hekim değerlendirmesi, hem eksikliği hem de nedenini ortaya koyar.
İlgili kavramlar: B12 Vitamini, C Vitamini, Mercimek, Ispanak